Pannen van rvs, bestek, drinkflessen en bakplaten van aluminium horen bij de producten die het vaakst in Azië worden ingekocht. Metaal lijkt een veilige keuze naast plastic of geglazuurd keramiek. Toch geeft ook metaal sporen van zichzelf af aan voedsel, vooral bij zuur of zout eten en bij hoge temperaturen. Een goedkope soort rvs kan nikkel of mangaan afgeven, en onbehandeld aluminium geeft aluminium af aan tomatensaus.
De EU heeft geen specifieke verordening voor metalen. België, Nederland en Luxemburg wilden daar niet op wachten en maakten de limieten van de Raad van Europa voor metalen bindend op hun markt. Verkoop je metalen keukengerei in de hele EU, dan zijn die limieten de duidelijkste maatstaf die je hebt.
- Welke EU-regels gelden voor metalen keukengerei
- De limieten van de Raad van Europa voor metalen
- De Benelux-limieten voor metalen: bindend sinds 2021 en 2025
- Rvs en aluminium: waar het misgaat
- Hoe metalen keukengerei wordt getest
- Documenten en etikettering voor metalen keukengerei
- Checklist voor het verkopen van metalen keukengerei in de EU
Welke EU-regels gelden voor metalen keukengerei
Elk product dat met voedsel in aanraking komt, valt onder Verordening (EG) nr. 1935/2004. De kernregel staat in artikel 3: het materiaal mag geen bestanddelen aan voedsel afgeven in hoeveelheden die de gezondheid in gevaar brengen of het voedsel op een onaanvaardbare manier veranderen. De fabrikant moet ook werken volgens goede fabricagepraktijken uit Verordening (EG) nr. 2023/2006.
Voor plastic en keramiek heeft de EU dit uitgewerkt in specifieke regels met limieten per stof. Voor metalen en legeringen niet. Daardoor is artikel 3 de enige EU-brede regel, zonder getallen. Dat betekent niet dat alles mag. Een markttoezichthouder kan een pan die te veel nikkel afgeeft nog steeds uit de handel halen, en zoekt dan een maatstaf om te bepalen wat te veel is.
Plastic onderdelen van een metalen product, zoals een handvat of een dekselrubber, vallen onder de regels voor plastic. Die staan in ons artikel over keukengerei van melamine en nylon.
De limieten van de Raad van Europa voor metalen
Die maatstaf is Resolutie CM/Res(2013)9 van de Raad van Europa, aangenomen op 11 juni 2013. Daarin staan specifieke afgiftelimieten voor metalen en legeringen in contact met voedsel: de maximale hoeveelheid van een metaal die in een kilo voedsel terecht mag komen. Een technische gids van het Europees Directoraat voor de kwaliteit van geneesmiddelen (EDQM) legt uit hoe je daartegen test. De tweede editie, van augustus 2024, werkte de veiligheidsgegevens voor chroom, mangaan en thallium bij.
In de meeste EU-landen is de resolutie een aanbeveling, geen wet. Toch erkennen volgens het EDQM de meeste nationale autoriteiten in Europa de resolutie, en labs gebruiken haar als maatstaf voor metalen producten omdat er geen EU-limiet is om op terug te vallen. Dit zijn de limieten die voor keukengerei het meest tellen, zoals ze nu in Nederland gelden:
| Metaal | Afgiftelimiet (mg per kg voedsel) | Waar het vandaan komt |
|---|---|---|
| IJzer | 40 | Rvs, gietijzer |
| Aluminium | 5 | Pannen, bakplaten en folie van aluminium |
| Koper | 4 | Koperen pannen, onderdelen van messing |
| Mangaan | 1,8 | Rvs, vooral de 200-serie |
| Chroom | 0,25 | Rvs |
| Nikkel | 0,14 | Rvs |
| Kobalt | 0,02 | Legeringen en verontreinigingen |
| Cadmium | 0,005 | Verontreinigingen, oud soldeer en deklagen |
De Benelux-limieten voor metalen: bindend sinds 2021 en 2025
Op 17 oktober 2022 nam het Benelux Comité van Ministers beschikking M (2022) 12 aan over materialen en voorwerpen van metaal en legeringen. Daarmee voeren België, Nederland en Luxemburg de resolutie van de Raad van Europa samen uit, zodat in alle drie dezelfde regels gelden.
België had al bindende regels voor metalen voedselcontactmaterialen sinds een Koninklijk Besluit van 17 februari 2021. Nederland bracht zijn regels per 1 januari 2025 in lijn met de Benelux-beschikking (Staatscourant 2024, 42883). Luxemburg heeft een eigen regeling ter uitvoering van de beschikking bij de Europese Commissie gemeld. In Nederland werden sommige limieten strenger, zoals cadmium en arseen, en andere ruimer, zoals chroom en mangaan. Limieten voor ijzer, barium en kwik kwamen erbij.
De Nederlandse regels vragen ook om bewijs. Wie een metalen product in de handel brengt, toont met een schriftelijke verklaring volgens artikel 16 van Verordening 1935/2004 aan dat het voldoet. Voor metalen gold die EU-plicht eerder niet, omdat artikel 16 alleen geldt waar een specifieke maatregel bestaat.
Waarom dit ook buiten de Benelux telt: verkoop je via Amazon of via retailers die in de hele EU leveren, dan komen je producten vroeg of laat in Nederland en België terecht. Ontwerp je op de Benelux-limieten, dan heb je één product en één testrapport voor de hele EU. Datzelfde advies gaven we bij keramiek en de nieuwe limieten voor lood en cadmium.
Rvs en aluminium: waar het misgaat
Rvs is niet één materiaal. De gangbare soort 18/8 of 304 bevat chroom en nikkel. Goedkopere soorten uit de 200-serie vervangen een deel van het nikkel door mangaan, en bevatten daar dus veel meer van. Met een limiet van 1,8 mg per kg voor mangaan kan een goedkope pan of fles afkeuren op mangaan, terwijl de verkoper de fabriek alleen naar nikkel vroeg. Vraag welke soort er wordt gebruikt, en laat dat op papier zetten.
De afwerking telt net zo zwaar als de soort. Rvs beschermt zichzelf met een dun oxidelaagje. Beschadigt polijsten of lassen dat laagje en wordt het product daarna niet goed gereinigd en gepassiveerd, dan geeft het bij de eerste keren gebruik meer metaal af. Precies dat ziet een afgiftetest.
Onbehandeld aluminium reageert met zuur en zout eten. Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) raadt af om zure of zoute gerechten in onbehandeld aluminium te bewaren of te bereiden. Test bakplaten, folie en pannen die met zulk eten in aanraking komen tegen de limiet voor aluminium, en geef duidelijke gebruiksaanwijzingen.
Bij producten met een deklaag, zoals pannen met antiaanbaklaag, heb je met twee lagen te maken: het metaal eronder en de deklaag erop. De deklaag heeft eigen regels en een eigen test. Een test van alleen het metaal zegt niets over de deklaag.
Weet je niet zeker wat je fabriek echt gebruikt? Met onze supplier verification controleren we de fabriek en de materialen voordat je een order plaatst.
Hoe metalen keukengerei wordt getest
Bij een afgiftetest wordt het product gevuld met of ondergedompeld in een voedselsimulant, onder omstandigheden die passen bij het gebruik. Volgens de methode van de Raad van Europa gebruiken labs een oplossing van 0,5% citroenzuur voor zuur voedsel of kunstmatig leidingwater voor ander gebruik. Citroenzuur haalt het meeste metaal eruit. Het lab meet hoeveel van elk metaal in de simulant terechtkomt en vergelijkt dat met de limieten.
Producten voor herhaald gebruik, zoals pannen en bestek, worden drie keer achter elkaar getest, en de uitslag van de derde test wordt vergeleken met de limiet. De eerste twee uitslagen samen mogen niet hoger zijn dan zeven keer de limiet, wat neerkomt op een week dagelijks gebruik. Vraag het lab welke methode en welke editie van de gids het volgt, en welke metalen het meet. Een rapport dat alleen nikkel en chroom dekt, laat de uitslag voor mangaan of ijzer niet zien.
Test het eindproduct zoals het verkocht wordt, niet een kale plaat staal. Lasnaden, klinknagels en gepolijste randen veranderen de uitslag. Ons artikel over producttesten voor de EU legt uit hoe je een lab en een test kiest.
Heb je al een testrapport van je fabriek? Met onze test report review controleren we of het de juiste metalen en limieten dekt, voordat je erop vertrouwt.
Documenten en etikettering voor metalen keukengerei
Houd per product een technisch dossier bij met het materiaal en de soort, het testrapport en de verklaring van overeenstemming. In Nederland en België is de schriftelijke verklaring verplicht. Elders is het de meest directe manier om te laten zien dat het product voldoet aan artikel 3 van Verordening 1935/2004.
De etikettering volgt artikel 15 van Verordening 1935/2004. Een product dat niet duidelijk voor voedsel bedoeld is, moet de woorden "voor levensmiddelen" of het glas-en-vorksymbool dragen. Dat download je gratis als het symbool voor food contact materials in onze Academy. Waar veilig gebruik ervan afhangt, voeg je een gebruiksaanwijzing toe, bijvoorbeeld om geen zuur eten in een aluminium bakje te bewaren.
De GPSR komt erbovenop: de gegevens van de fabrikant op het product en, bij een fabrikant buiten de EU, de gegevens van de verantwoordelijke marktdeelnemer in de EU.
Verkoop je keukengerei van buiten de EU? Als je EU-gemachtigde onder de GPSR nemen wij die rol op ons voor je producten.
Checklist voor het verkopen van metalen keukengerei in de EU
- Laat je leverancier het precieze materiaal en de soort op papier zetten, bijvoorbeeld rvs 304 in plaats van alleen "rvs".
- Wees voorzichtig met rvs uit de 200-serie. Laat het testen op mangaan, naast nikkel en chroom.
- Laat een afgiftetest doen op het eindproduct tegen de Benelux-limieten, met drie tests achter elkaar voor producten die je steeds opnieuw gebruikt.
- Laat deklagen apart testen van het metaal.
- Stel een schriftelijke verklaring van overeenstemming op. In Nederland en België is die verplicht.
- Zet waar nodig "voor levensmiddelen" of het glas-en-vorksymbool op het product, plus een gebruiksaanwijzing voor aluminium en zuur eten.
- Voeg de GPSR-gegevens toe: de fabrikant en, buiten de EU, de verantwoordelijke marktdeelnemer.
Metalen keukengerei is een goed product om in Azië in te kopen, zolang de soort klopt en de test de metalen dekt die ertoe doen. Met onze Pre Shipment Inspection controleren we of de partij overeenkomt met het goedgekeurde monster voordat die wordt verscheept.
Bronnen
- Verordening (EG) nr. 1935/2004 van 27 oktober 2004 over materialen en voorwerpen bestemd om met levensmiddelen in contact te komen, artikelen 3, 15 en 16
- Verordening (EG) nr. 2023/2006 van de Commissie van 22 december 2006 over goede fabricagepraktijken voor materialen voor voedselcontact
- Raad van Europa, Resolutie CM/Res(2013)9 van 11 juni 2013 over metalen en legeringen in materialen en voorwerpen voor voedselcontact, met technische gids
- Benelux Comité van Ministers, beschikking M (2022) 12 van 17 oktober 2022 betreffende materialen en voorwerpen van metaal en legering bestemd om met levensmiddelen in aanraking te komen
- België, Koninklijk Besluit van 17 februari 2021 over metalen en legeringen in materialen en voorwerpen bestemd om met levensmiddelen in aanraking te komen
- Nederland, regeling van 19 december 2024 tot wijziging van de Warenwetregeling verpakkingen en gebruiksartikelen (Staatscourant 2024, 42883), in werking per 1 januari 2025
- EDQM, technische gids van de Raad van Europa "Metals and alloys used in food contact materials and articles", tweede editie (augustus 2024)
- Verordening (EU) 2023/988 inzake algemene productveiligheid (GPSR)
